مەئمەر رىۋايەت قىلىپ دەيدۇكى: زۇھرىي ماڭا مۇنداق سۆزلەپ بەرگەن: ئۇرۋە ئىبنى زۇبەير ماڭا مىسۋەر ئىبنى مەخرەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما بىلەن مەرۋان ئىككىيلەندىن سۆزلەپ بەردىكى، ئۇ ئىككىيلەننىڭ ھەر بىرى يەنە بىرىنىڭ ھەدىسىنى تەستىقلىغان، ئىككەيلەن مۇنداق دېگەن: رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ھۇدەيبييە يىلى ساھابىلار بىلەن (مەككىگە) يولغا چىقىپ، يولنىڭ بىر قىسمىنى بېسىپ بولغاندا رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «قۇرەيشنىڭ خالىد ئىبنى ۋەلىد قوماندانلىقىدىكى ئاتلىق كۆزەتچى قوشۇنى غەمىيم دېگەن جايدا بار، شۇڭا سىلەر ئوڭ تەرەپنى بېسىپ مېڭىڭلار» دېدى. ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، خالىد مۇسۇلمان قوشۇنلىرىنىڭ چاڭ توزانلىرىنى كۆرگەندىلا، ئاندىن ئۇلارنىڭ كەلگەنلىكىنى سېزىپ، ئېتىنى دېۋىتكىنىچە قۇرەيشنى ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈن چاپتى. رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مېڭىپ ئۇ يەردىن قۇرەيش قوشۇنىنىڭ ئۈستىگە باستۇرۇپ چۈشكىلى بولىدىغان بىر دۆڭلۈككە كەلگەندە، مىنگەن تۆگىسى يېتىۋالدى. ساھابىلار تۆگىنى قوپۇرۇش ئۈچۈن: چۇھ، چۇھ، دەپ باققان بولسىمۇ، تۆگە زادى قوپمىغاچقا ئۇلار: قەسۋائ (رەسۇلۇللاھنىڭ تۆگىسى) كاجلىق قىلىۋاتىدۇ، دېۋىدى، رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «قەسۋائ كاجلىق قىلغىنى يوق، بۇ ئۇنىڭ ئادىتى ئەمەس، لېكىن ئۇنى (مەككىگە ھۇجۇم قىلماقچى بولغان) پىلنى توختىتىپ قويغان زات (ئاللاھ) توختىتىپ قويدى» دېدى، ئاندىن: «جېنىم ئىلكىدە بولغان زات بىلەن قەسەمكى، ئۇلار مەندىن ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىنى ئۇلۇغلايدىغانلا ئىشنى سورايدىكەن (مەككىدە قان تۆكۈلمەيدىغانلا ئىش بولسا) مەن چوقۇم ئۇلارغا دېگىنىنى بېرىمەن» دەپ ئاندىن تۆگىنى قوزغىغان ئىدى، تۆگە سەكرەپ تۇرۇپ كەتتى. شۇنداق قىلىپ رەسۇلۇللاھ ئۇلارنى قۇرەيش قوشۇنىدىن چەتنەپ ھۇدەيبىيەنىڭ چەت ياقىسىدىكى ئازغىنا سۈيى بار بىر كۆلچەك ئەتراپىغا چۈشتى. كىشىلەر سۇنى ئاز ئازدىن ئېلىپ ئىشلەتكەن بولسىمۇ، ئۇزۇن تۇرغۇزمايلا سۇنى تارتىپ تۈگىتىۋەتتى. رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە سۇ تەشنالىقى شىكايەت قىلىنغاندا، سادىقىدىن بىر تال ئوقنى سۇغۇرۇپ ئېلىپ ئۇنى كۆلچەككە سانجىشقا بۇيرىغان ئىدى، ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، سۇ تاكى ئۇلار قېنىپ سۇ بويىدىن يانغۇچە ئېتىلىپ چىقىۋەردى. شۇ ئەسنادا بۇدەيل ئىبنى ۋەرەقە ئۆز قەۋمى خۇزائەدىن بىر قانچە ھەمراھلىرى بىلەن كېلىپ قالدى. ئۇلار تىھامە خەلقى ئىچىدە رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ئىشەنچلىك كىشىلىرى ئىدى. ئۇ: مەن كەئب ئىبنى لۇئەي بىلەن ئامىر ئىبنى لۇئەينى ئۇچراتتىم. ئۇلار ئۆزلىرى بىلەن بالىلىرى بار سۈتلۈك تۆگىلەر، خوتۇن ۋە بالا -چاقىلىرىنىمۇ بىللە ئېلىپ چىقىپ، ھۈدەيبىييەنىڭ تۈگەپ قالمايدىغان سۇ بويلىرىغا ئورۇنلىشىپ قالدى، ئۇلار ئۆزلىرى بىلەن ئېلىشىپ، سىلىنى كەئبىگە كىرىشتىن توسماقچى، دېۋىدى، رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم: «بىز بىرسى بىلەن ئۇرۇشقىلى كەلمىدۇق. لېكىن بىز ئۆمرە قىلغىلى كەلدۇق. ھەقىقەتەن ئۇرۇش قۇرەيشنى ھالسىزلاندۇرۇپ، ئۇلارغا نۇرغۇن زىيان ئۇردى. شۇڭا ئەگەر ئۇلار خالىسا مەن ئۇلار بىلەن ئۇرۇش توختىتىش كېلىشىمى تۈزىمەن. ئۇلار مېنىڭ پۈتۈن ئەرەبلەر بىلەن بولغان ئىشلىرىمغا ئارىلاشمايدۇ، مۇبادا غەلىبە قىلسام، ئۇلار كىشىلەر كىرىۋاتقان يولغا كىرىشنى خالىسا كىرسۇن، غەلىبە قىلمىغان تەقدىردە ئۇرۇشنىڭ جاپاسىدىن قۇتۇلۇپ ئارام ئالغان بولىدۇ. ئەگەر ئۇلار كېلىشىم تۈزۈشكە ئۇنىمىسا، جېنىم ئىلكىدە بولغان زات بىلەن قەسەمكى، مەن بۇ ئىشىم (دىنىم) ئۈچۈن تاكى كاللام تېنىمدىن ئۈزۈلگىچە ئېلىشىمەن. ئاللاھ ئۆزىنىڭ دىنىنى چوقۇم ھۆكۈمران قىلىدۇ» دېۋىدى. بۇدەيىل: سۆزلىرىنى ئۇلارغا دەرھال يەتكۈزىمەن، دەپ ماڭدى. ئۇ قۇرەيشلەرنىڭ يېنىغا كېلىپ: بىز سىلەرنىڭ قېشىڭلارغا مۇشۇ ئادەم (رەسۇلۇللاھ)نىڭ قېشىدىن كەلدۇق. بىز ئۇنىڭدىن بىر سۆزنى ئاڭلىدۇق. ئەگەر سىلەر ئۇنىڭ سۆزىنى دەپ بېرىشىمىزنى خالىساڭلار، سىلەرگە سۆزلەپ بېرەيلى، دېگەندە ئۇلارنىڭ نادانلىرى: ئۇنىڭدىن بىزگە بىرەر خەۋەر يەتكۈزۈشۈڭلارغا ھاجىتىمىز يوق، دېدى. ئۇلارنىڭ ئاقىللىرى: ئۇنىڭدىن ئاڭلىغانلىرىڭنى سۆزلەپ بەرگىن، دېۋىدى. ئۇ: ئۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم، دەپ رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم دېگەن گەپلەرنى ئۇلارغا سۆزلەپ بەردى. بۇنى ئاڭلاپ ئۇرۋە ئىبنى مەسئۇد ئورنىدىن تۇرۇپ: ئى قەۋم! سىلەر ماڭا ئاتا ئورنىدا ئەمەسمۇ؟ دېۋىدى، ئۇلار: شۇنداق دېيىشتى. ئۇ يەنە: مەن سىلەرگە بالا ئورنىدا ئەمەسمۇ؟ دېۋىدى، ئۇلار: شۇنداق دېيىشتى. ئۇ: ماڭا ئىشەنمەيدىغان يېرىڭلار بارمۇ؟ دېۋىدى، ئۇلار: ياق، دېيىشتى. ئۇ: مېنىڭ سىلەرگە ھەمدەمدە بولۇشقا پۈتۈن ئۇكاز ئاھالىسىنى سەپەرۋەر قىلغانلىقىمنى، ئۇلار جاۋاب بەرمىگەندىن كېيىن ئۆزۈمنىڭ بالا-چاقىلىرىم بىلەن ماڭا ئەگەشكەنلەرنى ئېلىپ كەلگەنلىكىمنى بىلىسىلەرغۇ؟ دېۋىدى، ئۇلار: ئەلۋەتتە بىلىمىز، دېيىشتى. ئۇ: ئۇنداق بولسا مېنىڭ سۆزۈمنى ئاڭلاڭلار، ئۇ سىلەرگە پايدىلىق تەكلىپ بېرىپتۇ، ئۇنىڭغا ماقۇل دەڭلار، ماڭا ئىجازەت بېرىڭلار مەن ئۇنىڭ قېشىغا باراي، دېدى، ئۇلار: بولىدۇ بارغىن، دېيىشتى، ئۇ كېلىپ رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە سۆز قىلغىلى تۇردى، رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەممۇ ئۇنىڭغا ئىلگىرى بۇدەيلگە قىلغاندەك سۆزلەرنى قىلدى، دەل شۇ چاغدا ئورۋە رەسۇلۇللاھقا: ئى مۇھەممەد! سەن قەۋمىڭنى پۈتۈن يوقىتىۋەتسەڭ، نېمە بولماقچى؟ سەن سەندىن بۇرۇن ئەرەبلەردىن بىرەرسىنىڭ ئۆز قەۋمىنى يوقىتۋەتكەنلىكىنى ئاڭلىغانمۇ؟ ئىش ئەكسىچە بولغان تەقدىردە ئېغىر ئەھۋالدا قالىسەن، چۈنكى ئاللاھ بىلەن قەسەم قىلىمەنكى، مەن ئېسىل كىشىلەرنىمۇ كۆرۈۋاتىمەن، يەنە تۇتامى يوق خىلمۇـ خىل كىشىلەرنىمۇ كۆرۈۋاتىمەن، ئۇلار سېنى تاشلاپ قېچىپ كېتىدىغان ئادەملەردۇر، دېۋىدى. ئەبۇ بەكىر سىددىيق ئۇنىڭغا: لات دېگەن بۇتنىڭ دىلچىقىنى شۈمگىنە، بىز ئۇنى تاشلاپ قېچىپ كېتىمىزما؟ دېۋىدى، ئۇ: بۇ كىم بولىدۇ؟ دېدى، ئۇلار: ئەبۇ بەكىر دېيىشتى، ئۇ: جېنىم ئىلكىدە بولغان زات بىلەن قەسەمكى، بوينۇمدا ساڭا قايتۇرالماي قالغان بىر ياخشىلىقىڭ بولمىغان بولسا، مەن ساڭا رەددىيە بەرگەن بولاتتىم، دېدى ۋە رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە گەپ قىلغىلى تۇردى، ئۇ ھەر قېتىم گەپ قىلسا رەسۇلۇللاھنىڭ ساقىلىنى سىلايتتى، رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ يېنىدا موغىيرە ئىبنى شۇئبە شەمشەر تۇتقان، تۆمۈر قالپاق كىيگەن ھالدا تۇراتتى، ئۇرۋە ھەر قېتىم رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ساقىلىنى تۇتۇشقا قولىنى ئۇزاتقاندا ئۇنىڭ قولىغا قىلىچنىڭ غىلىپىنىڭ ئۇچى بىلەن ئۇرۇپ ئۇنىڭغا: قولۇڭنى رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ساقىلىدىن نېرى تۇت، دەيتتى، ئاخىرى ئورۋە بېشىنى كۆتۈرۈپ: بۇ كىم بولىدۇ؟ دەپ سورىۋىدى، ئۇلار: موغىيرە ئىبنى شۇئبە، دېيىشتى، ئورۋە: ۋاي خائىن، مەن تا ھازىرغىچە سېنىڭ خىيانىتىڭنىڭ شالتىقىنى تازىلايمەن دەپ ئاۋارە بولىۋاتمامدىمەن؟ دېدى. ئەسلىدە موغىيرە جاھىلىيەت زامانىدا بىر توپ كىشىلەر بىلەن ھەمسەپەر بولۇپ ئۇلارنى ئولتۇرىۋېتىپ، ماللىرىنى ئېلىۋالغان ئىدى، كېيىن كېلىپ مۇسۇلمان بولغاندا رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم ئۇنىڭغا: «ئىسلامىڭنى قوبۇل قىلىمەن، ئەمما باشقىلاردىن ئېلىۋالغان مال-مۈلۈك بىلەن چاتىقىم يوق» دېگەن ئىدى.

ئاندىن رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم مەدىنىگە قايتتى، رەسۇلۇللاھنىڭ قېشىغا (قۇرەيشلىك) ئەبۇ بەسىير دېگەن بىر مۇسۇلمان كەلگەن ئىدى، ئۇنىڭ ئارقىدىن ئىككى ئادەمنى ئۇنى تۇتۇشقا ئەۋەتىشتى، ئۇلار كېلىپ رەسۇلۇللاھقا: بىز بىلەن قىلىشقان كېلىشىمنامە بويىچە ئۇنى بىزگە قايتۇرۇپ بەرگىن، دەپ ئۇنى تەلەپ قىلشتى، شۇنداق قىلىپ رەسۇلۇللاھ ئۇنى ئۇ ئىككى كىشىگە تاپشۇرۇپ بەردى، ئۇنى ئىككەيلەن يالاپ مېڭىپ زول ھولەيفە دېگەن جايغا بارغاندا يانلىرىدىكى خورمىلىرىنى يەپ غىزالىنىش ئۈچۈن توختاشتى، ئەبۇ بەسىير ئۇلارنىڭ بىرىگە: ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ئى پالانى! قارىسام شەمشىرىڭ بەك ئېسىلدەك قىلىدۇ، دېۋىدى، ئۇ ئادەم قىلىچىنى سۇغۇرۇپ: شۇنداق، ئاللاھ بىلەن قەسەمكى ئۇ بەك ئېسل، مەن ئۇنى نەچچە قېتىم سىناپ كۆرگەن، دېدى، ئەبۇ بەسىير: ئەكەلگىنە ئۇنى كۆرۈپ باقايچۇ، دېۋىدى ئۇ ئۇنى كۆرگىلى بەردى، شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئادەمنى ئۆلگىچە چاپتى، يەنە بىر ئادەم قېچىپ مەدىنىگە كەلدى، ئۇ مەسجىدكە يۈگۈرگىنىچە كىرگەن ئىدى، رەسۇلۇللاھ: «بۇ چوقۇم قورقۇنچلۇق بىر ئىشنى كۆرگەن» دېدى، ئۇ رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ قېشىغا كېلىپ: ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، مېنىڭ ھەمراھىم ئۆلتۈرۈلدى، قۇتقۇزىۋالمىساڭلار مەنمۇ ئۆلتۈرۈلىمەن، دېدى، ئارقىدىن ئەبۇ بەسىير كېلىپ: ئى ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى! ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ئاللاھ ئۆزلىرىنىڭ ئەھدىلىرىنى بۇزدۇرماي تولۇق قىلىپ بەردى، مىنى ئۇلارغا قايتۇرغان بولسىلىمۇ ئاللاھ مىنى ئۇلاردىن قۇتقازدى، دېۋىدى، رەسۇلۇللاھ: «ئۇنىڭغا ھەمدەمدە بولىدىغان بىرى بولسا تازا ئۇرۇش قوزغايدىغان نېمىكەن بۇ، ۋاي ئېسىت» دېدى. ئەبۇ بەسىير بۇ سۆزنى ئاڭلىغاندىن كېيىن رەسۇلۇللاھنىڭ ئۇنى مۇشرىكلارغا يەنە قايتۇرۇپ بېرىدىغانلىقىنى بىلىپ، شۇ چىقىپ كەتكىنىچە دېڭىز ساھىلىغا چىقتى، كېيىنچە ئەبۇ جەندەل ئىبنى سوھەيل مۇشىرىكلاردىن قېچىپ ئەبۇ بەسىيرگە قېتىلىۋالدى، شۇنداق قىلىپ مۇسۇلمان بولغان بىرسى قۇرەيشتىن قېچىپ چىقسىلا ئەبۇ بەسىيرگە قېتىلىۋالىدىغان بولدى، ئاخىرى ئۇلاردىن بىر توپ ئادەم يىغىلدى، ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ئۇلار قۇرەيشنىڭ شامغا چىققان بىرەر كارۋىنىنىڭ خەۋىرىنى ئۇقسىلا چىقىپ ئالدىنى توسۇپ ئۇلارنى ئۆلتۈرۈپ مال-مۈلۈكلىرىنى ئېلىۋالاتتى، بۇ سەۋەبتىن قۇرەيش رەسۇلۇللاھ ساللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمگە ئەلچى ئەۋەتىپ، ئاللاھنى ۋە تۇغقانچىلىقنىڭ ھەققى-ھۆرمىتىنى تىلغا ئېلىپ رەسۇلۇللاھدىن ئەبۇ بەسىيرگە ئادەم ئەۋەتىپ ئۇلارنى مەدىنىگە ئەكىتىشنى، بۇندىن كېيىن مۇسۇلمانلاردىن قايسىبىرى رەسۇلۇللاھنىڭ قېشىغا قېچىپ بارسا قايتۇرمىسىمۇ مەيلى بولىدىغانلىقىنى ئىلتىماس قىلدى، شۇنداق قىلىپ رەسۇلۇللاھ ئۇلارغا مەكتۇپ يېزىپ ئادەم ئەۋەتتى، شۇنىڭ بىلەن ئاللاھ تائالا: (سىلەرنى ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن غالىپ قىلغاندىن كېيىن مەككە ئويمانلىقىدا ئۇلارنىڭ قوللىرىنى سىلەردىن يىغدۇرغان، سىلەرنىڭ قوللىرىڭلارنى ئۇلاردىن يىغدۇرغان زاتمۇ ئۇدۇر، ئاللاھ قىلىۋاتقىنىڭلارنى كۆرگۈچىدۇر. كاپىر بولۇپ، سىلەرنى مەسجىدى ھەرەمدىن ۋە تۇتۇپ تۇرۇلغان ھەدىيە قۇربانلىقلىرىنى ئۆز جايىغا يېتىپ بېرىشتىن توسقانلار ئۇلاردۇر. ناۋادا قىرىپ تاشلىساڭلار ئۇلارنىڭ سەۋەبىدىن سىلەر ئار-نۇمۇسقا قالىدىغان، سىلەر بىلمەيدىغان مۇئمىن ئەرلەر بىلەن مۇئمىنە ئاياللار بولمىسا ئىدى، (ئەلۋەتتە قوللىرىڭلارنى ئۇلاردىن يىغدۇرمىغان بولاتتى)، بۇنداق قىلىشى ئاللاھنىڭ خالىغان ئادەمنى رەھمىتىگە كىرگۈزۈشى ئۈچۈندۇر. ناۋادا ئۇلار (كاپىرلاردىن) ئايرىلىپ تۇرغان بولسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى كاپىرلارنى ئەلەملىك ئازاب بىلەن ئازابلىغان بولاتتۇق. ئۆز ۋاقتىدا كاپىر بولغانلار دىللىرىغا قىزىققانلىقنى، جاھىلىيەت قىزىققانلىقىنى-پۈككەن ئىدى.) (فەتىھ سۈرىسى 24ـ 26-ئايەتلەر.) دېگەن ئايەتلەرنى نازىل قىلدى، ئۇلارنىڭ قىزىققانلىقى رەسۇلۇللاھنى ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى دەپ ئىقرار قىلمىغانلىقى، بىسمىللەھىرراھمەنىرراھىيم دەپ يېزىشقا ئۇنىمىغانلىقى، مۇسۇلمانلارنى بەيتۇللاھدىن توسىۋالغانلىقى ئىدى.